Nationale dodenherdenking

Bij het oorlogsmonument aan de Horsterweg zijn de Nederlandse oorlogsslachtoffers herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. En de Nederlanders die zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties na de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Dorine Burmanje hield een toespraak tijdens deze Nationale Herdenking.

Toespraak burgemeester Burmanje

Dames en heren, jongens en meisjes, beste mensen,

Eindelijk weer samen herdenken. Eindelijk weer met elkaar zijn. Hier, bij ons oorlogsmonument. De vrouw die treurt om de medeburgers die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Inclusief de oproep ‘gedenk hen die offerden hun leven’.

Dat is wat we doen vandaag. Want er mogen dan velen mensen van hun leven zijn beroofd in de Tweede Wereldoorlog en conflicten daarna, ze mogen niet ook nog beroofd worden van hun nagedachtenis. Dat is wat vaak gebeurt in dictatoriale of terroristische regimes voor wie mensen nummers zijn in plaats van namen.

Daarom is het ook zo belangrijk dat we nog steeds namen en de verhalen achter die namen ontdekken. Om zo de nagedachtenis – en daarmee de mensen en de lessen van oorlog – in leven te houden. Zoals het verhaal van Hendrik Franken die het lef had om óm te kijken naar andere mensen. Eerst vanuit Nunspeet, dan in Almelo en van daaruit in Ermelo gestreken. Van 1942 tot begin 1945 regelde hij onderdak en verstrekte bonkaarten, valse persoonsbewijzen en ‘Ausweisen’ om daarmee gedwongen arbeid in Duitsland te voorkomen. Hendrik hielp al deze mensen. Met de dood als gevolg. Op 8 maart 1945 werd hij samen met 262 anderen gefusilleerd als vergelding voor de dood van politie-generaal Hans Albin Rauter. Alle reden dus om de naam van Hendrik Franken te blijven herinneren. Niet voor niets is er in ons gemeentehuis een zaal naar hem vernoemd. Door zijn naam te vermelden en te noemen, stimuleren we onszelf en anderen om zijn verhaal in leven te houden. Zo blijven we ons verbonden voelen met hem en alle anderen die hun grootste offer gaven.

Want hoe verbonden voelen we ons nog? Enerzijds laten de oorlog in Oekraïne – en eerder ook de coronapandemie – zien hoe alles tegenwoordig wereldwijd verbonden is. Hoe oorlog in het ene land het dagelijkse leven duizenden kilometers verderop beïnvloedt. Misschien zijn we economisch en technologisch wel meer met elkaar verbonden dan ooit, maar dat is heel wat anders dan je verbonden voelen. Échte verbondenheid – solidariteit – ontstaat vaak pas als we het denken nodig te hebben om te overleven. Als we plots iets moeten oplossen samen. Dan zijn we in staat om iets van ons zelf op te offeren voor een ander of voor het grotere geheel. Terwijl solidariteit het belangrijkste wapen is van de mensen die vochten en vechten voor onze vrijheid.

Spreek mensen die in het leger dienen of gediend hebben en je hoort al snel de woorden kameraadschap of broederschap. Het belangrijkste wapen dat zij hadden was geen geweer of een granaat. Dat was de wetenschap dat ze er niet alleen voor stonden en dat ze een bijdrage leverden aan een veel groter iets. In die wetenschap waren zij in staat om grootse daden te verrichten. Zij leerden om iets op te offeren. Voor je medesoldaat, voor het collectief, misschien wel voor de vijand en in ieder geval voor de vrede. Zij lieten in de Tweede Wereldoorlog en in vele vredesmissies daarna zien wat je verbonden voelen anders maakt dan verbonden zijn. Velen brachten hun grootste offer – hun leven – voor de vrijheid. De vrijheid van een ander toen. En de vrijheid van u hier en nu.

Laat ons daarom niet alleen hun offer herdenken en onze vrijheid vieren. Laat ons vrijheid ook zien het werkwoord waarmee we iedere dag van de week moeite doen om ons verbonden te voelen. Een vraag stellen, iemand uitnodigen, een oordeel uitstellen, proberen te begrijpen. Of zoals vele inwoners van Ermelo nu hun solidariteit tonen voor Oekraïense vluchtelingen. Inwoners stellen hun woning beschikbaar, ze zamelen spullen in of halen geld op. We laten zien dat we het in ons hebben. En ik hoop dat ons dat ook buiten crisistijden steeds beter en vaker lukt.